De vetverbrandingsstand, een nutteloos begrip?

Om af te slanken wordt er tegenwoordig (weer), buitengewoon veel aandacht besteed aan de zogenaamde vetverbrandingsstand. We zitten namelijk teveel in een glucoseverbranding en daarom blijven we dik. Het mijden van specifieke voedingsproducten of het overslaan van een of meerdere maaltijden moet helpen om het lichaam om te schakelen. Het klinkt heel plausibel en daarom herhaalt de geschiedenis zich weer.

Lipolyse onbegrepen

In de fysiologie is lipolyse, het proces waarbij een triglyceride wordt afgebroken in drie vetzuren en een glycerol molecuul. Esterificatie is het proces, waarbij triglyceriden worden gevormd en mag in deze context beschouwd worden als het tegengestelde van lipoloyse. Lipolyse maakt vet geschikt voor verbranding (oxidatie) en wordt daarom ook wel vetmobilisatie genoemd. We kijken graag naar allerlei zaken, die de lipolyse stimuleren, want zonder vrije vetzuren valt er immers niets te verbranden. Sporten zonder te ontbijten leidt tot een verhoogde lipolyse. Meer vet, minder koolhydraten of geheel niet eten, leiden allen ook tot meer lipoloyse. Ze leiden echter niet tot meer vetverbranding, want het creëren van de juiste voorwaarde betekent namelijk niet, dat het gewenste effect ook wordt bereikt. Een auto volgooien met benzine betekent ook niet, dat deze ook automatisch start en wegrijdt. Het is slechts een schakel in een heel proces.

Vetverbranding is, in het kader van afslanken, een redelijk nutteloos begrip. Het draait immers om de energiebalans en je kunt de vrije vetzuren vergelijken met geld op een betaalrekening en glucose met geld op een spaarrekening. Lipolyse of esterificatie, is vergelijkbaar met het verplaatsen van geld van de spaar- naar betaalrekening of andersom. Dat betekent helemaal niet, dat je meer of minder geld hebt. Je hebt het immers niet uitgegeven. Het is alleen maar een hoop geschuif.

Glucoseverbranding onbegrepen

Er zijn tijden waarin je meer glucose- dan vet verbrand. Als je vet kwijt wilt raken, dan wil je vooral vet verbranden, zo is de logica. Daarin worden echter een aantal aannames gemaakt. De eerste is dat tijdens een fase van suikerverbranding, alle vetverbranding staakt. Dit is absoluut niet het geval. De tweede aanname is dat een dominante glucoseverbranding 24 uur lang duurt. Ook dit is een groot misverstand, zoals de grafiek laat zien.

Zelfs al zou de vetverbranding volledig staken tijdens een glucose dominante fase (wat niet gebeurt), dan wordt dat later wel weer ingehaald!

Na een vloed van glucoseverbranding, volgt een fase van vetverbranding. Het argument, dat iemand de hele dag kleine beetjes suikers eet en daarmee de glucoseverbranding hoog houdt, kan ook geen stand houden. Vetverbranding stopt niet tijdens deze fase, het is geen lichtschakelaar die aan of uit gaat, maar meer een dimmer. De enige manier om suikerverbranding echt continu hoog te houden is door ononderbroken grote hoeveelheden suiker te blijven te eten. Je wordt dan niet dik door suikers, maar domweg door teveel eten. Zoals eerder gesteld is het begrip vetverbranding in de context van afslanken, een nutteloos begrip.

Daarnaast wordt regelmatig de aanname gemaakt, dat veel suikers consumeren, leidt tot hoge insulinepieken en daarmee tot dik worden. Dit is absoluut incorrect. Zuivel leidt namelijk ook tot de hoogste insulinepieken, terwijl zuivel wordt geassocieerd met gewichtsbehoud en zelfs afslanken. Als beide effecten gepaard gaan met insulinepieken, dan kunnen insulinepieken dus niet leiden tot dik worden. De vetverbrandingsstand is ook hier weer een volslagen nutteloos begrip.

Haub versus Taubes

Professor Haub wist op een dieet van deze suikerbommen 12 kg vetmassa kwijt te raken in 12 weken

De man die low-carb opnieuw leven heeft ingeblazen is Gary Taubes, die een boek schreef over waarom we dik worden. Volgens hem zijn suikers de grote vijand, die vetopslag stimuleren in plaats van verbranding en daarom hebben geleid tot de obesitasepidemie. Mark Haub, professor humane voeding, zag hierin een ludiek experiment en ging 12 weken lang op een dieet van gefrituurde cakejes. Hij raakte met deze suikerbommen, ruim 12 kg vetmassa kwijt. Let op, we hebben het over vetmassa, geen gewicht. Dit is vastgesteld met een DXA machine, die weliswaar ook een foutmarge kent, maar vele malen betrouwbaarder is dan een (bio-impedantie) weegschaal of een huidplooimeter. Er worden tegenwoordig programma's aangeboden waarin je binnen vier weken 5 tot 10 kilogram kunt kwijt raken. Dit is dan allemaal het gevolg van optimale vetverbranding. Professor Haub wist echter zonder sporten en met super suikerpieken, in de eerste vier weken, 7,3 kilogram lichaamsgewicht kwijt te raken. Een vetverbrandingsstand is ook in de praktijk een volslagen nutteloos begrip.

Oude wijn in nieuwe zakken

Het klinkt allemaal zo logisch. Minder suiker is meer vet verbranden. Een complex verhaal met allerlei hormonen en hormoonachtige stoffen, doet de geloofwaardigheid toenemen, want er zijn immers constant nieuwe ontwikkelingen. Veel van deze ontdekkingen zijn echter helemaal niet zo nieuw en allang verworpen. Net zomin vernieuwend is het streven naar een vetverbrandingsstand. Dit wordt al decennia nagestreefd met de vetverbrandingszone.

Deze grafiek (ACSM) spreekt expliciet van een vetverbrandingszone en heeft hele generaties op het verkeerde been gezet. 

In de theorie van de vetverbrandingszone mag je je hartslag niet teveel op laten lopen, want dan verbrand je immers alleen maar glucose. Een beetje personal trainer lacht alleen maar om deze oude ideeën, die nog steeds op allerlei cardio machines worden gepromoot. Het draait immers niet om vetverbranding, maar om calorieën. Als algemene regel mag je namelijk stellen, dat wat je extra aan glucose verbrand, later gecompenseerd wordt door vet, waarmee de rekeningen weer in balans zijn. Tot onze verbazing promoten dezelfde personal trainers wel een concept met vetverbranding, maar nu onderbouwd met een halfbakken hormonale theorie. Er worden in korte tijd ook veel kilo's verloren, maar de gewichtsafname ontstaat door veel waterverlies en bij gebrek aan suikers moet er ook sprake zijn van spiermassaverlies. Er is geen enkele DXA test, die het tegendeel kan bewijzen en vragen hierover worden ook niet beantwoord. Dat het resultaat uiteindelijk het gevolg is van een negatieve energiebalans, wordt nu verbloemd met een hormonaal rookgordijn.

Conclusie

Wij zijn de laatste die vinden dat je de hele dag koekjes moet eten, maar het idee dat het vetverbranding in de weg staat als er sprake is van een negatieve energiebalans, is volstrekt onwaar. Je verbrandt constant en altijd vet, ook als je glucose dominant bent. De hele focus op lipoloyse is onverdiend, want lipolyse is immers niet gelijk aan oxidatie. De dominante factor is de energiebalans en niet de brandstofvorm. Het hele begrip vetverbrandingsstand is, in de context van afslanken, daarom nutteloos en uiteindelijk niet meer dan oude wijn in nieuwe zakken!