Onderzoek onbegrepen deel 3: Ratten zijn geen mensen (over koolhydraten)

Alleen zo lijken ratten op mensen

In deze artikelenserie willen we duidelijkheid creeëren over onderzoek. De tegenstrijdige conclusies die we dagelijks vernemen uit de media, verminderen namelijk het vertrouwen in wetenschappelijk onderzoek. Dat is onterecht en we hebben in voorgaande artikelen al de invloed van de industrie besproken en de valse conclusies uit observationeel onderzoek. In dit deel gaan we ons concentreren op onderzoek met ratten. 

De lipogenese

Simpelweg gesteld worden alle macronutrienten verteerd en omgezet in energie om te kunnen leven. Het overschot wordt omgezet in vet, waardoor we dikker worden. Er zijn verschillen in macronutrienten zoals met eiwitten, die essentiele aminozuren bevatten voor de opbouw van het lichaam. Juist die verschillen leiden tot het idee dat andere macronutrienten mogelijk andere dominante functies hebben. Zo wordt steeds vaker gesuggereerd, dat koolhydraten vooral goed zijn voor vervetting en om die reden schuldig zijn aan de epidemie van overgewicht en obesitas. Die suggestie wordt versterkt door onderzoek op ratten.

Hoe worden ratten dik?

Men kijkt in de experimenten naar twee belangrijke aandachtspunten. De eerst is lipogenese, de aanmaak van vet uit onder ander koolhydraten. Als koolhydraten leiden tot significant meer lipogenese, dan is het wellicht verstandig om koolhydraten te minderen. Het tweede aandachtspunt ligt in de sfeer van vetmassa toename, want daar draait het natuurlijk om.

Zo werd recent geexperimenteerd met fructosesiroop op ratten, door een onderzoeksgroep van de Princeton universiteit (Bocarsly ME 2010). In het weinig genuanceerde persbericht werd gesuggereerd, dat men significant meer vervet en dus dikker wordt van fructose siroop. Een ander recent experiment zou moeten uitwijzen, dat we sneller vet worden van glucose (Dos Santos MP 2012). In beide gevallen werd een hogere lipogenese aangetroffen met koolhydraten en meer vetmassa opslag.

Als we even de gebrekkige controlegroepen, soms bizarre dosissen en statistische bezwaren negeren, dan kunnen we ons concentreren op de vraag of dit relevant is voor mensen. Zijn ratten vergelijkbaar in hun koolhydraatmetabolisme met mensen?

Verschillen tussen ratten en mensen

Het mag duidelijk zijn dat er grote uiterlijke verschillen zijn tussen ratten en mensen, maar gaat dat ook op voor elk proces? In principe is een rat en een mens gemaakt van dezelfde bouwsteen, de cel. Een mens heeft er alleen wat meer van. Toch zijn er veel verschillen in de wijze waarop de cellen met elkaar samenwerken en dat komt ook tot uiting in het metabolisme, waarbij we ons vooral concentreren op het deel dat gaat over de omzetting naar vet.

• Lipogenese capaciteit 
  Inname van fructosesiroop bij mensen met overgewicht en obesitas, leidt tot aanmaak van vet door de lever, bij een inname van meer dan 60 tot 100 gram per dag. Belangrijk is ook om te weten, dat bij gezonde slanke mensen, deze hoeveelheden veel hoger kunnen liggen zonder dat dit leidt tot de gevreesde hyperlipedemie. Geheel los van de discussie of lipogenese per definitie slecht is, blijkt uit een overzichtsartikel (Murphy EJ 2006), dat dit proces nogal verschilt tussen ratten en mensen. Lipogenese bij ratten is goed voor 60 tot 70 procent van de vervetting, terwijl bij mensen is dit echter slechts 5 procent is. 
• Lipogenese productie
  Men veronderstelt dat lipogenese bij mensen vooral plaats vindt in de lever, terwijl bij dieren dit vaak plaatsvindt in het vetweefsel. Bij ratten gaat men uit van een gelijke verdeling tussen lever en vetweefsel. Onderzoek in genexpressie heeft dit ook bevestigd (Letexier D 2003), waarbij duidelijke activiteitsverschillen zijn waargenomen tussen mensen en ratten. Het leidt bij ratten sneller tot opslag in het vetweefsel en ook dat is een verschil tussen mensen en ratten.
• Leverreceptoren
  Bij mensen draait het dus vooral om de lever en niet om activiteit in het vetweefsel zelf, als het gaat om lipogenese. In de lever hebben we te maken met de zogenaamde X receptoren die een rol spelen bij hyperlipedemie, maar ook bij het verminderen van insulinegevoeligheid. De verschillen tussen mensen en ratten is echter zo groot, dat je kunt twijfelen aan de validiteit van ratten als een geschikt onderzoeksmodel. Ratten blijken namelijk veel gevoeliger voor hyperlipedemie dan mensen (Kotokorpi P 2007).

De voorbesproken processen zijn slechts enkele voorbeelden, die pijnlijk duidelijk maken, dat er grote verschillen zijn tussen ratten en mensen. Het maakt het daarom onverantwoord om resultaten uit dierexperimenten te gebruiken als aanbevelingen voor mensen. 

Conclusie

Ratonderzoek is zeker niet nutteloos, maar als het gaat om koolhydraat- en vetmetabolisme, valt er nogal wat af te dingen op de relevantie. Opvallend is dan ook hoe vaak resultaten uit dieronderzoek worden bekendgemaakt in de media. Gebrek aan kennis over dierspecifieke stofwisseling, leidt dan al snel tot het extrapoleren van resultaten naar mensen. Als nadien de humane experimenten plaatsvinden met tegenstrijdige resultaten, dan leidt dit tot het idee dat twee 'perfecte' onderzoeken elkaar tegenspreken, maar niets is minder waar. Ratten zijn gewoon geen mensen!