Oxytocine, alleen knuffelhormoon?

Hormonen en neurotransmitters vormen een belangrijk onderdeel van het ingewikkelde communicatiesysteem van ons lichaam. Het hormoon oxytocine wordt in het beroemde boek 'De Oxytocine factor'  een belangrijke rol toegedicht voor onthaasting, genezing en verbondenheid. Mede dankzij het boek van de internationale autoriteit Kerstin Moberg, kreeg deze stof de bijnaam 'knuffelhormoon', waar je natuurlijk nooit genoeg van kunt krijgen. Er zijn tegenwoordig zelfs oxytocine wellness producten op de markt. Natuurlijk is het in de werkelijkheid nooit zo eenvoudig en dat geldt ook voor oxytocine.

Bekendste rol oxytocine

Het hormoon / neurotransmitter oxytocine werd voor het eerst onderzocht in relatie tot bevallen en borstvoeding. De aanraking van de tepel, zorgt voor oxytocine aanmaak die vervolgens bijdraagt in de stuwing van melk. Hoewel veel onderzoek vooral op dieren betreft, zijn de resultaten tussen de verschillende soorten dieren zo eensgezind, dat het waarschijnlijk ook voor mensen geldt. De humane studies die gedaan zijn hebben nog geen tegenstrijdige aanwijzingen opgeleverd. Oxytocine die via de neus werd ingebracht zorgde voor de afname van angstgevoelens in de amygdala (Kirsch P 2005). Mensen worden bij toediening van het hormoon ook genereuzer (Zak PJ 2007) en vertrouwen elkaar meer (Kosfeld M 2005). Het speelt een belangrijke rol bij seks en het orgasme. De bijnaam knuffelhormoon lijkt niet uit de lucht gegrepen, maar het is vraag of het de lading dekt.

Welke hormonen ook verantwoordelijk zijn, knuffelen is gewoon heel fijn!

De andere zijde

Oxytocine lijkt in ieder geval geen universeel knuffelhormoon, want het leidt tot een voorkeur voor de “eigen” groep. Dit blijkt uit diverse Nederlandse experimenten (De Dreu CK 2010/2011) met deelnemers die heel snel moesten kiezen, nadat zij een placebo of echte oxytocine hadden  gesnoven. Met oxytocine is de keuze voor de eigen groep of eigen ras, heel snel gemaakt. Een andere interessante vinding is een onderzoek, waarbij jaloezie en leedvermaak werden uitgelokt (Shamay-Tsoory SG 2009). Het werd heel duidelijk dat de oxytocine groep aanmerkelijk meer van dit soort negatieve emoties vertoonden. Bij bipolaire patiënten waarbij het hormoon werd ingebracht, bleek het juist meer wantrouwen op te wekken (Bartz J 2010).

Knuffelen of katten, twee zijden van dezelfde munt!

Overwegingen

Dat oxytocine betrokken is bij knuffelen is een feit, maar dat maakt het nog geen knuffelhormoon. Andere feiten laten een minder romantisch beeld zien van oxytocine. Feiten hebben een context nodig om een completer beeld te schetsen. Het lijkt erop dat oxytocine vooral betrokken is bij het versterken van alle sociale emoties. De lieflijke rol die oxytocine toegeschreven wordt, mag dus behoorlijk genuanceerd worden. Dit is belangrijk omdat er tegenwoordig producten op de markt zijn, die suggereren oxytocine uit een spray te leveren, maar (gelukkig) uiteindelijk alleen maar ingredienten bevat, die oxytocine aanmaak moet stimuleren. Of dit ook daadwerkelijk gebeurt is natuurlijk nooit onderzocht en zeer twijfelachtig. Zelfs als het zou werken, zou je in licht van het hele verhaal ook moeten afvragen of je het zou willen.

Wat geldt voor oxytocine geldt ook voor andere hormonen. Bekende beweringen zoals endorfine zorgt voor de runner's high en hoge cortisol gehaltes zorgen voor een dikke buik, kun je rustig met een korreltje zout nemen. De werking van hormonen is namelijk grotendeels onbekend, de interacties buitengewoon complex en interventies hebben net als de hormonen zelf, mogelijk een donkere zijde. Zo laat zelfs het 'onschuldige' knuffelhormoon zien.

Conclusie

Naarmate we meer over hormonen leren, hoe complexer het wordt. Het zogenaamde knuffelhormoon blijkt in verschillende situaties een donkere zijde te vertonen, waarmee de aaibaarheid dramatisch afneemt. Het illustreert de complexiteit van het systeem en waarom we adviezen en producten van zogenaamde experts met een korreltje zout moeten nemen. En laten we even normaal doen. Wie wil er nu weten wat er hormonaal gebeurt als je fijn aan het knuffelen bent?