Standpunt 2011: Veiligheid hoge doseringen visolie capsules

De gunstige eigenschappen van visolie lijken eindeloos. Niet alleen goed voor hart- en vaten, maar het wordt ook aanbevolen tegen depressie en voor afslanken. Het slikken van visolie capsules lijkt de gewoonste zaak van de wereld. Niet alleen voor hen die geen vis eten, maar vaak zelfs aanvullend in doseringen die op kunnen lopen tot 6 gram per dag. De EFSA gaat echter, naar aanleiding van een Duits rapport (BfR 2009), opnieuw onderzoeken, hoe veilig de consumptie is van hoge doseringen. Wij nemen alvast een voorschot op dit rapport, omdat we al jaren vraagtekens zetten bij dit soort praktijken.

De gezondheidsclaims

De lijst van indicaties voor visolie (capsules) is nagenoeg eindeloos. Een willekeurige greep uit de selectie bestaat uit reuma artritis, bipolaire stoornis, afslanken, depressie, psoriasis, astma, hoge bloeddruk, hart- en vaatziekten en natuurlijk het verbeteren van het lipidenprofiel. Alleen voor het laatste is stevig bewijs, terwijl hart- en vaatziekten een randgeval is, met een redelijk marginaal effect (Hooper L 2004). De rest is theoretisch aannemelijk, zonder stevig bewijs. Het nut van hoge dosis visolie bij afslanken, is zeer twijfelachtig.

Er zijn ruim tienduizend onderzoeken gedaan naar het effect van omega-3 en daarmee is de oogst dus redelijk mager. Veel claims zijn dan ook gebaseerd op biochemische theorieën en / of gebaseerd op dieronderzoek dat zich vaak niet laat vertalen naar mensen. Charles Polequin, invloedrijk strengthcoach, is groot voorstander van grote hoeveelheden visolie en raadt tot wel 30 gram per dag. Eventuele kritiek op mogelijke schadelijke gevolgen wordt gelukkig niet genegeerd, maar gepareerd met referentie naar een studie (Young GS 2005) waarin tot 60 gram visolie per dag werd ingezet voor een periode van 12 weken. Hierbij werden geen geen noemenswaardige nadelen gevonden zijn. Het probleem van deze referentie is echter, dat het veiligheidsaspect in dit experiment, eigenlijk niet onderzocht is. Ook erg populair is de visolie calculator gebaseerd op ideeën van Robb Wolf, een biochemicus, strengthcoach en auteur, die leidend is in de Paleo beweging. De nogal wetenschappelijk ogende calculator, is vooral theoretisch giswerk, die zomaar 4 gram per dag adviseert als onderhoud en in stressvolle situaties 10 tot 15 gram aanbeveelt. Er is geen enkel bewijs dat dit 'persoonlijke' advies iets extra's voor je gezondheid betekent, maar er zijn mogelijk wel behoorlijk wat nadelen.

De wonderlijkbaarlijke visolie capsules, oplossing voor alles?

Wat zijn de (mogelijke) nadelen?

Omega-3 verdunt het bloed (Calder PC 1997), wat gunstig is bij een trombose. Het verhoogt echter ook de bloedingsgevoeligheid en tijdsduur. Zo bleken tieners en jongvolwassenen met hypercholesterolemie, na maanden suppletie van 1,5 gram visolie, vaker bloedneuzen te hebben (Clarke JTR 1990). Hetzelfde werd ook aangetroffen bij psychiatrische patiënten na 12 weken suppletie van 2 gram EPA (Emslay 2008). In een meta-analyse bleek een dosis van 1,8 of 3 gram DHA / EPA te leiden tot een ongewenste afname van de bloedviscositeit (Sommerfield 2007). Een Cochrane analyse van 48 onderzoeken met 0,4 tot 7 g DHA/EPA maakt echter geen melding van toegenomen bloedingen (Hooper L 2004). Het veld is dus wat verdeeld.

Wat? Tegen een visolie capsule aangelopen?

Er is geen enkele twijfel, dat omega-3 suppletie leidt tot een verbetering van het lipidenprofiel dat het risico op hart- en vaatziekte incidenten mogelijk doet afnemen. In dosis van 4 g blijkt het LDL gehalte echter met 26% te worden opgestuwd (Hooper L 2004). Zo ook bij een suppletie van 1,52 g voor een periode van 6 weken (Maki 2005) en bij een suppletie van 700 mg DHA (Theobald FL 2004).

Het verhogen van het LDL is mogelijk niet eens zo erg, maar in combinatie met hoge doseringen omega-3 wel. Dit leidt namelijk tot de oxidatie van LDL pakketjes, ook wel bekend als oxLDL (Mata P 1996). Juist deze oxLDL lijkt de macrofagen aan te trekken, die daarmee tot zogenaamde schuimcellen omvormen. Het is de eerste fase van plaquevorming in de aderen (Nagy L 1998). De mensen die denken dat ze oxidatie kunnen voorkomen, met een antioxidant zoals vitamine E, moeten we helaas teleurstellen. In een onderzoek met 6 g suppletie van omega-3, bleek 900 ie vitamine E per dag, nog geen deuk in een pakje boter te slaan (Allard JP 1997).

Nog zorgwekkender is het, als 3 g suppletie niet alleen leidt tot een verhoging van het LDL, maar ook tot insulineresistentie (Simo AN 2010)! Deze waarneming van insulineresistentie is heel recent nogmaals bevestigd (Derosa G 2011).

Voor de visolie capsules waren antioxidanten, de verlossers van al het kwaad.

Dan is er nog het effect van hoge doseringen omega-3 op het immuunsysteem. In een onderzoek (Meydani SN 1993) werd een groep van 22 mannen gevoed met 1.23 g EPA/DHA per dag. In alle gevallen daalde de activiteit van het immuunsysteem waaronder de niveaus van natural killer cells, T-cellen, IL-6 en TNF-alfa. Dit effect is redelijk consistent, zo blijkt uit een analyse van onderzoeken waarbij visolie suppletie is toegepast (Sijben JW 2007). Het onderdrukken van het immuunsysteem kan in sommige gevallen gunstig zijn, maar of dit ook bij gezonde mensen het geval is? Natural Killer cells zijn bijvoorbeeld de eerste linie van verdediging tegen kanker!

Het immuunsysteem wil je niet, zonder goede reden, onderdrukken.

Als laatste schaadt het de portemonnee. Wij zijn absoluut voor zelf investeren in je gezondheid, maar niet voor het onnodig over de balk gooien van geld. Visolie capsules kunnen heel goedkoop zijn, maar de therapeuten raden vaak toch duurdere versies aan om verschillende redenen. Wij geloven niet, dat er therapeuten zijn, die slecht advies willen geven. Dat gezegd hebbende, zijn er wel redelijk dringende redenen, om ons zorgen te maken over hoge doseringen.

Wat heb je tenminste nodig?

De Europese aanbeveling voor de hoeveelheid visvetzuren is 250 mg per dag. Dat is een hoeveelheid, die je binnen kunt krijgen door ongeveer twee maal per week vis te eten. Er is geen reden om aan te nemen dat veel meer ook noodzakelijk is. Verschillende meta-analyses suggereren een relatie tussen visconsumptie en een verminderde kans op coronaire incidenten (He K 2004, Leno NH 2008, Marik PE 2009). Voorbij de 250 mg DHA/EPA verdwijnt de dosis-respons relatie. Anders gesteld, meer vis eten, leidt niet tot een vermindering van de het risico.

Natuurlijk vernemen we dat suppleren in hoge doseringen in de praktijk werkt, maar dat is niet raar. De gemiddelde Nederlander eet namelijk slechts twee maal per maand vis, te weinig dus. Suppleren in welke dosering dan ook, leidt dan tot het minimale niveau van 250 mg per dag. De persoon raakt daarmee niet optimaal gezond, maar wordt 'normaal'. Dit hebben we ook gezien met het multivitamine onderzoek waarin het IQ van kinderen omhoog ging. Een herhaling van het experiment kon het resultaat echter niet repliceren, omdat het deze keer om 'normale' en niet om ondervoedde kinderen ging. Het effect is er bij goed voedende mensen dus vaak helemaal niet.

Visolie capsules of twee maal per week vis? Gemiddeld eten we in Nederland eerder twee maal per maand vis.

Overwegingen

Het veld is verdeeld en dus niet geheel eenduidig, maar dit soort onderzoeken mogen niet genegeerd worden. Voorstanders van hoge doseringen omega-3, zoals Robb Wolf, zijn ook voorstanders van een gezond lipidenprofiel en insulinegevoeligheid. Het bijzondere is echter, dat juist in deze doseringen, het tegengestelde bereikt wordt. In het boek van Wolf, wordt er ook met geen woord over gerept (Wolf R 2010). Wij respecteren Wolf bijzonder om zijn kennis en kunde, maar hij maakt zich hier schuldig aan eenzijdig informeren. Dit is niet de eerste maal. Zo heeft hij heel lang de voordelen van lowcarb met interval vasten in combinatie met zwaar trainen gepromoot. Een recept dat toegepast is door veel volgers. Wat weinig mensen echter weten, is dat hij daar uiteindelijk aan onderdoor ging en volledig instortte (Wolf R 2011). Een goede theorie is nog geen bewijs. 

Steeds vaker grijpen mensen naar hormonale testen, zoals de DHEA / cortisol speekseltest, om stressniveaus vast te stellen. Vervolgens wordt visolie in hoge doseringen verstrekt, wordt een goede nachtrust voorgeschreven, een hersteltrainingsadvies gegeven, meditatietechnieken geleerd, etc. Allemaal uitstekende adviezen, die natuurlijk leiden tot een verlaging van het cortisolgehalte na een hertest. De claim dat de visolie daar een belangrijke rol in heeft gespeeld, is nogal eenzijdig. Visolie heeft inderdaad effect op cortisolniveau's, maar er is geen enkele reden om aan te nemen dat je daar 3 tot 6 gram voor nodig hebt.

Het kan helemaal geen kwaad om visolie capsules te slikken, maar voor hoge doseringen is bitter weinig bewijs. Wij hebben altijd onze bedenkingen bij onnatuurlijke hoeveelheden van natuurlijke stoffen. Nog even los van het feit dat het onnodig extra druk legt op de visstand (Naylor RL 2009). Slik voor preventie een of twee capsules van 1 gram per week, tot maximaal een gram per dag. Als je medicatie gebruikt, overleg dan met de huisarts. Het bloed verder verdunnen met visolie, terwijl je al bloed verdunnende medicatie gebruikt, kan wel eens lelijk uitpakken.

Het liefst zien we dat je twee tot drie maal per week vis eet. Kies dan niet alleen witvis of de uitsterven bedreigde tonijn, die lage concentraties omega-3 bevatten, maar ook voor zalm, makreel, paling en andere vette vissen. Als je elke dag vis eet, dan kom je ongeveer aan 1,5 g visvetzuren per dag.

Conclusie

Er is bitter weinig bewijs voor het nemen van hoge doseringen visolie. De nadelen, waaronder een verhoogd oxidatie risico, zijn redelijk stevig. Een onderdrukking van het immuunsysteem is ook redelijk consistent. Waarnemingen van verhoogde bloedingen zijn iets minder consistent, maar zeker een factor om rekening mee te houden, zeker als je bloedverdunners slikt. Mogelijke voordelen van meer dan 250 mg per dag, zijn marginaal of geheel afwezig, terwijl de prijs die je ervoor betaald (op langer termijn) wel eens heel hoog kan zijn.